معاون وزير‌كار با اعلام تجديدنظر در سياست‌هاي راهبردي اشتغال‌زايي:وام‌گيرندگان به بيكاران بدهكار تبديل شده‌اند
محمد جهرمي وزير كار چندي پيش در گفت‌وگو با نشريه برنامه اركان معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي، از پرداخت تسهيلات بانكي 30 هزار ميليارد توماني به متقاضيان ... ادامه خبر
 
 
 
طرح تحقيقات صنعتي، آموزش و اطلاع رساني (تاوا)
صندوق حمايت از تحقيقات و توسعه صنايع الكترونيك
طرح توسعه كارآفريني سازمان گسترش و نوسازي

 
 
آرشيو مقالات
 
مشخصات مقاله

عنوان مقاله : توسعه خوشه هاي صنعتي
   تاريخ مقاله : 1386/07/29
   نويسنده : -
   مترجم : -
   موضوعات :
   منبع : به نقل از سايت سازمان صنايع كوچك و شهر ك‌هاي صنعتي ايران

چكيده مقاله امروزه توسعه از طريق ابداء خوشه اي نقش محوري و بارزي در سياستهاي اقتصادي و صنعتي كشورهاي توسعه يافته ايفا مي نمايد. اگر روي كرد هاي گذشته تمر كز بيشتري بر اقتصاد كلان داشته اند، اين ك كسب و كار خرد، احساس مسئوليت نسبت به افزايش قابليت رقابت واحدهاي كوچ ك و متوسط، بهبود ارتباطات شب كه اي، تا كيد بر حمايتهاي غير مستقيم در مقابل پرداخت يارانه، تر كيب رقابت و هم كاري بمنظور تقويت يادگيري و نوآوري، ارتقاء سطح هم كاري واحدهاي كوچ ك و بزرگ و تقويت مثلث هم كاري خوشه ها، دولت و دانشگاه مورد تا كيد و توجه بيشتري قرار مي گيرد.
این مقاله بهب ررسی ابعاد مختلف مساله خوشه های صنعتی و ضرورتهای توسعه ان در کشور می پردازد.
متن مقاله هر قدر نگاه به حل مسائل از سطح بين المللي، ملي و بخشي به سمت منطقه اي و محلي ، مبتني بر قابليت هاي پوياي سيستم هاي اجتماعي ش كل يافته بر پايه فرايندهاي طبيعي پيش مي رود، توجه به كسب و كار خرد در قالب شب كه ارتباطي قابل تعريف ذيل بحث توسعه خوشه اي از اهميت ويژه اي برخوردار مي شود.

حدود دو دهه است كه توسعه صنعتي مبتني بر خوشه ها، بعنوان ي ك استراتژي نوين مورد توجه برنامه ريزان و سياستگذاران در كشورهاي صنعتي و در حال توسعه مي باشد.سازمانهاي بين المللي همچون UNIDO,ILO و بان ك جهاني نيز طرحهاي متعددي را از طريق توسعه خوشه هاي صنعتي در كشورهاي مختلف اجرا و حمايت كرده اند.

امروزه در ا كثر كشورهاي جهان، صنايع كوچ ك و متوسط از جنبه هاي مختلف اقتصادي، اجتماعي، توليد صنعتي و ارائه خدمات در حال نقش آفريني هستند. همچنين در كشورهاي در حال توسعه، صنايع كوچ ك و متوسط عامل راهبردي براي توسعه اقتصادي، اشتغال زايي و رقابت پذيري صنايع مي باشند. اين در حالي است كه در كشور ما با وجودي كه بيش از 90 درصد واحدهاي توليدي در گروه صنايع كوچ ك و متوسط قرار مي گيرند، بدليل نداشتن استراتژي توسعه مبتني بر ساختارهاي موجود صنعتي و رها كردن واحدهاي كوچ ك توليدي به حال خود، اين بنگاه ها نتوانسته اند سهم قابل توجهي در توليد ناخالص ملي و ايجاد ارزش افزوده داشته باشند و از كمبود هاي شديدي در رنج هستند كه در زير به برخي از آنها اشاره مي شود:

· فقدان مقياسهاي لازم از جنبه هاي مختلف سرمايه، ‌توليد و بازار

· فقدان محيط هاي مناسب رشد كسب و كار از جنبه هاي مختلف حقوقي، قانوني و...

· فقدان زير ساختهاي نرم افزاري و تش كيلاتي

· توليد با فناوريهاي كهنه و عدم دسترسي به ت كنولوژيهاي نوين

· فقدان ارتباط منسجم با شب كه هاي بان كي و مالي كشور

· عدم وجود شب كه هاي هم كاري ميان بنگاهي

· عدم شناخت از بازارهاي هدف

خوشه هاي صنعتي ي كي از الگوهاي موفق سازماندهي صنايع كوچ ك و متوسط هستند كه كاستيهاي صنايع كوچ ك و متوسط را رفع و مزيتهاي مختلف صنايع كوچ ك، چون انعطاف پذيري و تنوع را تقويت مي بخشند. خوشه صنعتي مجموعه اي از بنگاه هاي توليدي و خدماتي در ي ك رشته صنعتي است كه با ت كيه بر سرمايه هاي قوام يافته اجتماعي در مناطق مختلف جغرافيايي در كنار نهادهاي پشتيبان و از طريق روابط مترا كم ميان بنگاهي ش كل مي گيرد.

سازمان صنايع كوچ ك وشهر كهاي صنعتي ايران در راستاي ي كي از مأموريتهاي خود با هدف شناسايي و توسعه خوشه هاي صنعتي كشور، با ايجاد دفتر خوشه هاي صنعتي از نيمه دوم سال 1380 محورهاي كلي برنامه ملي توسعه خوشه هاي صنعتي كشور را به صورت زير تعيين نمود.



◙ محور هاي كلي برنامه توسعه خوشه ها

! فرهنگ سازي و اطلاع رساني

نظر به اين كه ميزان مطالعات و تجربيات در خصوص توسعه خوشه هاي صنعتي ، مسبوق به مدت بسيار كمي است، در برنامه هاي كوتاه مدت توجه خاص به زمينه سازي ، فرهنگ سازي و نشر دانش تئوري ك و تجربه به ساير ملل در اين زمينه از اولويت خاصي برخوردار است.

ذيل بحث فرهنگ سازي و اطلاع رساني مي توان به انتشار كتب ، مقالات و .. تهيه جزوات و كتب راهنماي عملي آموزش مستقيم دست اندر كاران بخش هاي دولتي و خصوصي و... پرداخت. بديهي است اين امر مي بايست از ي كسو نقش كارآفرينان در سطح سياستگذاري و از سوي ديگر ذينفعان خوشه هاي صنعتي را دربرگيرد.نيازها و تعريف روشهاي فرهنگ سازي و اطلاع رساني از جمله كار كردهايي است كه مورد توجه قرار گرفته است.

! تهيه نقشه كشوري خوشه هاي صنعتي

بمنظور ايجاد تصويري جامع از وضعيت خوشه هاي صنعتي موجود كشور، شناسايي آنها و تعريف حجم فعاليت مورد نياز كه پايه اي براي سياستگذاري است، تهيه نقشه كشوري خوشه هاي صنعتي ضروري خواهد بود. اين نقشه كه تعيين كننده توزيع جغرافيايي و مشخصات كلي هر ي ك از خوشه ها در مناطق مختلف است، در واقع هم تصويري از وضع موجود و هم ابزار برنامه ريزي خواهد بود.

!الگوسازي

بمنظور انتقال تجارب كشورها و سازمانها پيشرو و از سوي ديگر توليد دانش و الگوي بومي در زمينه توسعه خوشه هاي صنعتي ، اجراي پروژه هاي توسعه خوشه هاي صنعتي با هم كاري سازمانهاي بين المللي مثل يونيدو ، كشورهاي پيشرو مثل ايتاليا و متخصصان خبره داخلي از برنامه هاي در دستور كار سازمان صنايع كوچ ك و شهر كهاي صنعتي است.

از فعاليت هايي كه ذيل اين بخش صورت مي گيرد مي توان به تهيه چارچوب اجراي پروژه ، شناسايي شخصيت هاي حقيقي و حقوقي قادر به پياده سازي پروژه ها، هم كاري با سازمانهاي بين المللي ، آموزش دست اندر كاران بخش دولتي و خصوصي ، تعريف نظام هدايت و نظارت بر پروژه ها ، ايجاد هماهنگي بين سازمانهاي ذيربط و عوامل توسعه خوشه هاي صنعتي و نهايتا مستندسازي نتايج و توليد دانش اشاره نمود.

مأموريت اصلي سازمان صنايع كوچ ك در حوزه توسعه خوشه هاي صنعتي را مي توان تمهيد و تسهيل توسعه خوشه هاي صنعتي تعريف نمود. بطور بديهي بمنظور حر كت در چارچوب اين مأموريت ، نيازمند تعريف فرايندهاي كاري و نقش هاي هري ك از نقش آفرينان ذيربط در انجام اين مأموريت هستيم. بنابراين طراحي فرآيندها و گردش كارها و همين طور ساختار در سطوح ملي و زيرملي ،بعنوان پيش نياز انجام وظايف سازماني شناخته مي شود. اين ساختار و فرآيندها بايد به گونه اي باشند كه ضمن پرهيز از مداخله با روي كرد دستوري ، حدا كثر اثربخشي را در تمهيد ، تسهيل، هدايت و نظارت بر توسعه خوشه هاي صنعتي داشته باشد. بعلاوه از فراگيري لازم از نظر بخشي، رشته فعاليت ، قانوني، در سطح ملي و زيرملي ،تحت پوشش قراردادن بخشهاي خصوصي ، عمومي و دولتي و همينطور مقياس هاي مختلف خوشه ها برخوردار بوده و در عين حال حداقل تداخل ، تناقض و تزاحم را باساير بخشها و يا قوانين و سياستهاي جاري كشور داشته باشد.

! بستر سازي قانوني

بمنظور بسترسازي ، هدايت و حمايت از خوشه ها ، بطور قطع وجود قوانين و مقررات متناسب ضروري خواهد بود. چرا كه علاوه بر تأ كيد بر كاهش موانع قانوني ، ضرورت وجود ضوابط تسهيل كننده توسعه صنايع كوچ ك و خوشه هاي صنعتي كاملا احساس مي شود. در بسياري از كشورهاي پيشرو وجود چارچوب حقوقي مناسب، بيشترين نقش را در جهت گيري صحيح و ارزش زايي صنايع غذايي فراهم آورده است. بنابراين حتي با فرض وجود كمترين موانع در قوانين و مقررات موجود، حداقل انتظار آن است كه روي كردي حمايتي بر قوانين و ضوابط موجود كشور حا كم شود. ي كي ديگر از پايه هاي توسعه خوشه اي با روي كردغير دستوري، نهاد سازي است.

! توسعه نهادها

در صورتي كه بخواهيم ام كان توسعه صنايع كوچ ك و خوشه ها فراهم آيد، لازم است خدمات مورد نياز(اعم از خدمات ت كنولوژي ك، بازار، مالي و...)در اختيار آنها گذارده شود. اما بر اساس اصول مبتني بر روي كردهاي اخير اغلب اين خدمات نمي تواند بطور مستقيم در اختيار واحدها و خوشه ها گذارده شود. انتظار بر آن است كه اين نقش به درستي از سوي نهادهاي موجود وقابل ايجاد در خوشه، ايفاد گردد. از جمله اين نهادها مي توان به مرا كز ارائه خدمات توسعه كسب و كار(BDS providers) ، موسسات پژوهشي و... اشاره نمود. بنابراين گسترش ، توسعه و تقويت نهادها و تعريف م كانيسم هاي اختصاصي آن، ي كي از دستورات كار توسعه خوشه ها است .



◙ عمل كرد سازمان صنايع كوچ ك و شهر كهاي صنعتي ايران در قالب هر ي ك از محورهاي فوق الذ كر

! فرهنگ سازي و اطلاع رساني :دفتر خوشه هاي صنعتي در راستاي فرهنگ سازي و اطلاع رساني اقدام به انتشار كتب ومقالاتي در زمينه خوشه هاي صنعتي كرده است كه عبارتند از:

- كتب:

- خوشه هاي صنعتي روي كردي نوين در توسعه صنعتي. نوشته هوبر اشميتزو خالد ندوي.ترجمه عباس زند باف وعباس مخبر

- هم كاري صنايع، خوشه صنعتي، توسعه پايدار. نوشته فران ك پاي ك . ترجمه بهرام شادابي و جهانگير مجيدي

- خوشه هاي صنعتي الگوي موفق توسعه درون زا. نوشته روبرتا رابلوتي .ترجمه عباس مهرپويا وجهانگير مجيدي

- همچنين مجموعه هاي ‌(راهنماي توسعه خوشه هاي صنعتي ،روي كرد توسعه خوشه اي يونيدو) و
( Cluster Initiative) در حال آماده شدن براي چاپ هستند.

- استراتژي رقابتي. نوشته ماي كل پورتر. ترجمه جهانگير مجيدي وعباس مهرپويا





- مقالات:

- شتاب بخشيدن به توسعه صنعتي از طريق ايجاد شب كه ها و خوشه ها. ولي الله افخمي ومحمد رضا رضوي

- كلاستر يا خوشه صنعتي. جهانگير مجيدي

- هند و توسعه خوشه هاي صنعتي

- شب كه ها و خوشه ها

! تهيه نقشه كشوري خوشه هاي صنعتي: فعاليت هاي انجام يافته در راستاي تهيه نقشه كشوري خوشه هاي صنعتي و شناسايي آنها در سطح كشور كه با هدايت سازمان صورت گرفته است به شناسايي خوشه هاي صنعتي متعددي درسطح استانها مختلف كشور انجاميده است. از اهم اين موارد كه سازمان نيز برنامه توسعه آنها را در دستور كار خود قرار داده است مي توان به موارد زير اشاره نمود:

- خوشه صنعتي قطعات خودروي تبريز

- خوشه صنعتي چرم تبريز

- خوشه صنعتي مبلمان ملاير

- خوشه صنعتي قطعات لاستي كي رزن

- خوشه صنعتي سفال لالجين

- خوشه صنعتي ادوات وتجهيزات كشاورزي جويبار

- خوشه صنعتي چرم شهر تهران

- خوشه صنعتي سنگ اصفهان

- خوشه صنعتي نساجي يزد

- خوشه صنعتي سرامي ك يزد

- خوشه صنعتي خرماي بم

- خوشه صنعتي تجهيزات نفت ،گاز وپتروشيمي خوزستان

- خوشه صنعتي قطعات ريلي استان مر كزي

- خوشه صنعتي شيلات هرمزگان

!الگوسازي: به منظورالگو سازي وتوسعه خوشه هاي صنعتي شناسايي شده هم در زمينه استفاده از نيروهاي خبره داخلي و هم بهره مند شدن از تخصص ها وتجارب سازمانهاي بين المللي اقداماتي صورت گرفته است كه به طور خلاصه مي توان به مواردزير اشاره نمود:

- انعقاد قرارداد هم كاري با سازمان توسعه صنعتي ملل متحد(UNIDO) در زمينه توسعه :

خوشه صنعتي چرم تهران

خوشه صنعتي قطعات خودروي تبريز

خوشه صنعتي سفال لالجين



- انعقاد قرارداد هم كاري با سازمان توسعه صنعتي ايتاليا(IPI) در زمينه توسعه :

خوشه صنعتي نساجي يزد

خوشه صنعتي سرامي ك يزد



- انعقاد قرارداد هم كاري با انجمن سنگ ايتاليا(IMM) در زمينه توسعه :

خوشه صنعتي سنگ اصفهان



- انعقاد قرار داد هم كاري با متخصصين داخلي در زمينه توسعه :

خوشه صنعتي مبلمان ملاير

خوشه صنعتي تجهيزات نفت وگاز خوزستان

همچنين سازمان جهت توسعه ساير خوشه هاي شناسايي شده از قبيل خوشه صنعتي ادوات كشاورزي جويبار در حال تمهيد زمينه هاي هم كاري با نيروهاي داخلي است.

! بستر سازي قانوني :از جمله فعاليتهاي صورت گرفته در زمينه بسترسازي قانوني موارد زيرقابل ذ كر هستند:

- توجه خاص به توسعه خوشه هاي صنعتي در ماده 39 قانون برنامه چهارم توسعه

- تصويب قانون رقابت پذير كردن صنايع كوچ ك و متوسط

- تصويب توسعه خوشه هاي صنعتي ذيل سياستهاي توسعه صنعتي كشور در مجمع تشخيص مصلحت نظام



امروزه توسعه از طريق ابداء خوشه اي نقش محوري و بارزي در سياستهاي اقتصادي و صنعتي كشورهاي توسعه يافته ايفا مي نمايد. اگر روي كرد هاي گذشته تمر كز بيشتري بر اقتصاد كلان داشته اند، اين ك كسب و كار خرد، احساس مسئوليت نسبت به افزايش قابليت رقابت واحدهاي كوچ ك و متوسط، بهبود ارتباطات شب كه اي، تا كيد بر حمايتهاي غير مستقيم در مقابل پرداخت يارانه، تر كيب رقابت و هم كاري بمنظور تقويت يادگيري و نوآوري، ارتقاء سطح هم كاري واحدهاي كوچ ك و بزرگ و تقويت مثلث هم كاري خوشه ها، دولت و دانشگاه مورد تا كيد و توجه بيشتري قرار مي گيرد.

هر قدر نگاه به حل مسائل از سطح بين المللي، ملي و بخشي به سمت منطقه اي و محلي ، مبتني بر قابليت هاي پوياي سيستم هاي اجتماعي ش كل يافته بر پايه فرايندهاي طبيعي پيش مي رود، توجه به كسب و كار خرد در قالب شب كه ارتباطي قابل تعريف ذيل بحث توسعه خوشه اي از اهميت ويژه اي برخوردار مي شود.

حدود دو دهه است كه توسعه صنعتي مبتني بر خوشه ها، بعنوان ي ك استراتژي نوين مورد توجه برنامه ريزان و سياستگذاران در كشورهاي صنعتي و در حال توسعه مي باشد.سازمانهاي بين المللي همچون UNIDO,ILO و بان ك جهاني نيز طرحهاي متعددي را از طريق توسعه خوشه هاي صنعتي در كشورهاي مختلف اجرا و حمايت كرده اند.

امروزه در ا كثر كشورهاي جهان، صنايع كوچ ك و متوسط از جنبه هاي مختلف اقتصادي، اجتماعي، توليد صنعتي و ارائه خدمات در حال نقش آفريني هستند. همچنين در كشورهاي در حال توسعه، صنايع كوچ ك و متوسط عامل راهبردي براي توسعه اقتصادي، اشتغال زايي و رقابت پذيري صنايع مي باشند. اين در حالي است كه در كشور ما با وجودي كه بيش از 90 درصد واحدهاي توليدي در گروه صنايع كوچ ك و متوسط قرار مي گيرند، بدليل نداشتن استراتژي توسعه مبتني بر ساختارهاي موجود صنعتي و رها كردن واحدهاي كوچ ك توليدي به حال خود، اين بنگاه ها نتوانسته اند سهم قابل توجهي در توليد ناخالص ملي و ايجاد ارزش افزوده داشته باشند و از كمبود هاي شديدي در رنج هستند كه در زير به برخي از آنها اشاره مي شود:

· فقدان مقياسهاي لازم از جنبه هاي مختلف سرمايه، ‌توليد و بازار

· فقدان محيط هاي مناسب رشد كسب و كار از جنبه هاي مختلف حقوقي، قانوني و...

· فقدان زير ساختهاي نرم افزاري و تش كيلاتي

· توليد با فناوريهاي كهنه و عدم دسترسي به ت كنولوژيهاي نوين

· فقدان ارتباط منسجم با شب كه هاي بان كي و مالي كشور

· عدم وجود شب كه هاي هم كاري ميان بنگاهي

· عدم شناخت از بازارهاي هدف

خوشه هاي صنعتي ي كي از الگوهاي موفق سازماندهي صنايع كوچ ك و متوسط هستند كه كاستيهاي صنايع كوچ ك و متوسط را رفع و مزيتهاي مختلف صنايع كوچ ك، چون انعطاف پذيري و تنوع را تقويت مي بخشند. خوشه صنعتي مجموعه اي از بنگاه هاي توليدي و خدماتي در ي ك رشته صنعتي است كه با ت كيه بر سرمايه هاي قوام يافته اجتماعي در مناطق مختلف جغرافيايي در كنار نهادهاي پشتيبان و از طريق روابط مترا كم ميان بنگاهي ش كل مي گيرد.

سازمان صنايع كوچ ك وشهر كهاي صنعتي ايران در راستاي ي كي از مأموريتهاي خود با هدف شناسايي و توسعه خوشه هاي صنعتي كشور، با ايجاد دفتر خوشه هاي صنعتي از نيمه دوم سال 1380 محورهاي كلي برنامه ملي توسعه خوشه هاي صنعتي كشور را به صورت زير تعيين نمود.



◙ محور هاي كلي برنامه توسعه خوشه ها

! فرهنگ سازي و اطلاع رساني

نظر به اين كه ميزان مطالعات و تجربيات در خصوص توسعه خوشه هاي صنعتي ، مسبوق به مدت بسيار كمي است، در برنامه هاي كوتاه مدت توجه خاص به زمينه سازي ، فرهنگ سازي و نشر دانش تئوري ك و تجربه به ساير ملل در اين زمينه از اولويت خاصي برخوردار است.

ذيل بحث فرهنگ سازي و اطلاع رساني مي توان به انتشار كتب ، مقالات و .. تهيه جزوات و كتب راهنماي عملي آموزش مستقيم دست اندر كاران بخش هاي دولتي و خصوصي و... پرداخت. بديهي است اين امر مي بايست از ي كسو نقش كارآفرينان در سطح سياستگذاري و از سوي ديگر ذينفعان خوشه هاي صنعتي را دربرگيرد.نيازها و تعريف روشهاي فرهنگ سازي و اطلاع رساني از جمله كار كردهايي است كه مورد توجه قرار گرفته است.

! تهيه نقشه كشوري خوشه هاي صنعتي

بمنظور ايجاد تصويري جامع از وضعيت خوشه هاي صنعتي موجود كشور، شناسايي آنها و تعريف حجم فعاليت مورد نياز كه پايه اي براي سياستگذاري است، تهيه نقشه كشوري خوشه هاي صنعتي ضروري خواهد بود. اين نقشه كه تعيين كننده توزيع جغرافيايي و مشخصات كلي هر ي ك از خوشه ها در مناطق مختلف است، در واقع هم تصويري از وضع موجود و هم ابزار برنامه ريزي خواهد بود.

!الگوسازي

بمنظور انتقال تجارب كشورها و سازمانها پيشرو و از سوي ديگر توليد دانش و الگوي بومي در زمينه توسعه خوشه هاي صنعتي ، اجراي پروژه هاي توسعه خوشه هاي صنعتي با هم كاري سازمانهاي بين المللي مثل يونيدو ، كشورهاي پيشرو مثل ايتاليا و متخصصان خبره داخلي از برنامه هاي در دستور كار سازمان صنايع كوچ ك و شهر كهاي صنعتي است.

از فعاليت هايي كه ذيل اين بخش صورت مي گيرد مي توان به تهيه چارچوب اجراي پروژه ، شناسايي شخصيت هاي حقيقي و حقوقي قادر به پياده سازي پروژه ها، هم كاري با سازمانهاي بين المللي ، آموزش دست اندر كاران بخش دولتي و خصوصي ، تعريف نظام هدايت و نظارت بر پروژه ها ، ايجاد هماهنگي بين سازمانهاي ذيربط و عوامل توسعه خوشه هاي صنعتي و نهايتا مستندسازي نتايج و توليد دانش اشاره نمود.

مأموريت اصلي سازمان صنايع كوچ ك در حوزه توسعه خوشه هاي صنعتي را مي توان تمهيد و تسهيل توسعه خوشه هاي صنعتي تعريف نمود. بطور بديهي بمنظور حر كت در چارچوب اين مأموريت ، نيازمند تعريف فرايندهاي كاري و نقش هاي هري ك از نقش آفرينان ذيربط در انجام اين مأموريت هستيم. بنابراين طراحي فرآيندها و گردش كارها و همين طور ساختار در سطوح ملي و زيرملي ،بعنوان پيش نياز انجام وظايف سازماني شناخته مي شود. اين ساختار و فرآيندها بايد به گونه اي باشند كه ضمن پرهيز از مداخله با روي كرد دستوري ، حدا كثر اثربخشي را در تمهيد ، تسهيل، هدايت و نظارت بر توسعه خوشه هاي صنعتي داشته باشد. بعلاوه از فراگيري لازم از نظر بخشي، رشته فعاليت ، قانوني، در سطح ملي و زيرملي ،تحت پوشش قراردادن بخشهاي خصوصي ، عمومي و دولتي و همينطور مقياس هاي مختلف خوشه ها برخوردار بوده و در عين حال حداقل تداخل ، تناقض و تزاحم را باساير بخشها و يا قوانين و سياستهاي جاري كشور داشته باشد.

! بستر سازي قانوني

بمنظور بسترسازي ، هدايت و حمايت از خوشه ها ، بطور قطع وجود قوانين و مقررات متناسب ضروري خواهد بود. چرا كه علاوه بر تأ كيد بر كاهش موانع قانوني ، ضرورت وجود ضوابط تسهيل كننده توسعه صنايع كوچ ك و خوشه هاي صنعتي كاملا احساس مي شود. در بسياري از كشورهاي پيشرو وجود چارچوب حقوقي مناسب، بيشترين نقش را در جهت گيري صحيح و ارزش زايي صنايع غذايي فراهم آورده است. بنابراين حتي با فرض وجود كمترين موانع در قوانين و مقررات موجود، حداقل انتظار آن است كه روي كردي حمايتي بر قوانين و ضوابط موجود كشور حا كم شود. ي كي ديگر از پايه هاي توسعه خوشه اي با روي كردغير دستوري، نهاد سازي است.

! توسعه نهادها

در صورتي كه بخواهيم ام كان توسعه صنايع كوچ ك و خوشه ها فراهم آيد، لازم است خدمات مورد نياز(اعم از خدمات ت كنولوژي ك، بازار، مالي و...)در اختيار آنها گذارده شود. اما بر اساس اصول مبتني بر روي كردهاي اخير اغلب اين خدمات نمي تواند بطور مستقيم در اختيار واحدها و خوشه ها گذارده شود. انتظار بر آن است كه اين نقش به درستي از سوي نهادهاي موجود وقابل ايجاد در خوشه، ايفاد گردد. از جمله اين نهادها مي توان به مرا كز ارائه خدمات توسعه كسب و كار(BDS providers) ، موسسات پژوهشي و... اشاره نمود. بنابراين گسترش ، توسعه و تقويت نهادها و تعريف م كانيسم هاي اختصاصي آن، ي كي از دستورات كار توسعه خوشه ها است .



◙ عمل كرد سازمان صنايع كوچ ك و شهر كهاي صنعتي ايران در قالب هر ي ك از محورهاي فوق الذ كر

! فرهنگ سازي و اطلاع رساني :دفتر خوشه هاي صنعتي در راستاي فرهنگ سازي و اطلاع رساني اقدام به انتشار كتب ومقالاتي در زمينه خوشه هاي صنعتي كرده است كه عبارتند از:

- كتب:

- خوشه هاي صنعتي روي كردي نوين در توسعه صنعتي. نوشته هوبر اشميتزو خالد ندوي.ترجمه عباس زند باف وعباس مخبر

- هم كاري صنايع، خوشه صنعتي، توسعه پايدار. نوشته فران ك پاي ك . ترجمه بهرام شادابي و جهانگير مجيدي

- خوشه هاي صنعتي الگوي موفق توسعه درون زا. نوشته روبرتا رابلوتي .ترجمه عباس مهرپويا وجهانگير مجيدي

- همچنين مجموعه هاي ‌(راهنماي توسعه خوشه هاي صنعتي ،روي كرد توسعه خوشه اي يونيدو) و
( Cluster Initiative) در حال آماده شدن براي چاپ هستند.

- استراتژي رقابتي. نوشته ماي كل پورتر. ترجمه جهانگير مجيدي وعباس مهرپويا





- مقالات:

- شتاب بخشيدن به توسعه صنعتي از طريق ايجاد شب كه ها و خوشه ها. ولي الله افخمي ومحمد رضا رضوي

- كلاستر يا خوشه صنعتي. جهانگير مجيدي

- هند و توسعه خوشه هاي صنعتي

- شب كه ها و خوشه ها

! تهيه نقشه كشوري خوشه هاي صنعتي: فعاليت هاي انجام يافته در راستاي تهيه نقشه كشوري خوشه هاي صنعتي و شناسايي آنها در سطح كشور كه با هدايت سازمان صورت گرفته است به شناسايي خوشه هاي صنعتي متعددي درسطح استانها مختلف كشور انجاميده است. از اهم اين موارد كه سازمان نيز برنامه توسعه آنها را در دستور كار خود قرار داده است مي توان به موارد زير اشاره نمود:

- خوشه صنعتي قطعات خودروي تبريز

- خوشه صنعتي چرم تبريز

- خوشه صنعتي مبلمان ملاير

- خوشه صنعتي قطعات لاستي كي رزن

- خوشه صنعتي سفال لالجين

- خوشه صنعتي ادوات وتجهيزات كشاورزي جويبار

- خوشه صنعتي چرم شهر تهران

- خوشه صنعتي سنگ اصفهان

- خوشه صنعتي نساجي يزد

- خوشه صنعتي سرامي ك يزد

- خوشه صنعتي خرماي بم

- خوشه صنعتي تجهيزات نفت ،گاز وپتروشيمي خوزستان

- خوشه صنعتي قطعات ريلي استان مر كزي

- خوشه صنعتي شيلات هرمزگان

!الگوسازي: به منظورالگو سازي وتوسعه خوشه هاي صنعتي شناسايي شده هم در زمينه استفاده از نيروهاي خبره داخلي و هم بهره مند شدن از تخصص ها وتجارب سازمانهاي بين المللي اقداماتي صورت گرفته است كه به طور خلاصه مي توان به مواردزير اشاره نمود:

- انعقاد قرارداد هم كاري با سازمان توسعه صنعتي ملل متحد(UNIDO) در زمينه توسعه :

خوشه صنعتي چرم تهران

خوشه صنعتي قطعات خودروي تبريز

خوشه صنعتي سفال لالجين



- انعقاد قرارداد هم كاري با سازمان توسعه صنعتي ايتاليا(IPI) در زمينه توسعه :

خوشه صنعتي نساجي يزد

خوشه صنعتي سرامي ك يزد



- انعقاد قرارداد هم كاري با انجمن سنگ ايتاليا(IMM) در زمينه توسعه :

خوشه صنعتي سنگ اصفهان



- انعقاد قرار داد هم كاري با متخصصين داخلي در زمينه توسعه :

خوشه صنعتي مبلمان ملاير

خوشه صنعتي تجهيزات نفت وگاز خوزستان

همچنين سازمان جهت توسعه ساير خوشه هاي شناسايي شده از قبيل خوشه صنعتي ادوات كشاورزي جويبار در حال تمهيد زمينه هاي هم كاري با نيروهاي داخلي است.

! بستر سازي قانوني :از جمله فعاليتهاي صورت گرفته در زمينه بسترسازي قانوني موارد زيرقابل ذ كر هستند:

- توجه خاص به توسعه خوشه هاي صنعتي در ماده 39 قانون برنامه چهارم توسعه

- تصويب قانون رقابت پذير كردن صنايع كوچ ك و متوسط

- تصويب توسعه خوشه هاي صنعتي ذيل سياستهاي توسعه صنعتي كشور در مجمع تشخيص مصلحت نظام




مرجع: به نقل از سايت سازمان صنايع كوچ ك و شهر ك‌هاي صنعتي ايران





مرجع: مرکز کارآفرینی صنعت نفت